Inflacja

– Właśnie chciałem przejść do sedna sprawy. Na samym początku przełożeni Jakuba – tego od kart – bardzo się zaniepokoili, ponieważ karciane pieniądze torują zbyt łatwą drogę do nadużyć (Sedillot, 2002, 132) i kiedy patrzymy na to przez pryzmat historii, mieli rację. Później, gdy władza zobaczyła, jak łatwo jest kopiować karty i tym samym „wirtualnie”[1] zwiększać swoje bogactwo, nie tylko zaakceptowała karty[2], ale dodatkowo je udoskonaliła i wtedy uzewnętrznił się problem nadmiaru pieniądza w gospodarce[3], a tym samym inflacji.

– No dobrze, ale co to jest inflacja?

– Odpowiem ci zagadką,w której opiszę ci jedno wydarzenie, a ty powiesz mi, czy to jest prawda czy nie. Jesteś na obiedzie w restauracji i czytasz menu. Po dłuższym zastanowieniu wybierasz ziemniaki, kotlet schabowy oraz surówkę i dodatkowo zamawiasz Coca-colę 0.5l. Po przeczytaniu ceny wiesz, że będziesz musiał zapłacić 20 zł. Po 20 minutach otrzymujesz swój upragniony obiad, jesz go przez kolejne 40 minut i kiedy przychodzi do zapłaty rachunku, okazuje się, że masz do zapłacenia 40 zł.

– Albo w restauracji mnie oszukują, albo taka sytuacja nie jest możliwa – powiedział Syn.

– Niestety, w 1945 roku w Budapeszcie, w 1923 w Niemczech czy w 2007 roku w Zimbabwe oraz w wielu innych krajach taka sytuacja miała miejsce i nie było tam żadnego oszustwa. Tak działa właśnie inflacja. Akurat w krajach, które podałem ci za wzór, rosła ona najszybciej w historii i ceny zmieniały się z godziny na godzinę. Zobacz, tutaj są pieniądze z tamtych lat:

Niemieckie 100 bilionów marek, wydrukowane w 1924 r. źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:100-Billionen-Geldschein-2.jpg&filetimestamp=20100329160515

Niemieckie 100 bilionów marek, wydrukowane w 1924 r.
źródło: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:100-Billionen-Geldschein-2.jpg&filetimestamp=20100329160515

10 milionów węgierskich pengo. źródło: \http://en.wikipedia.org/wiki/File:HUP_10Mmil_1946_obverse.jpg,

10 milionów węgierskich pengo. źródło: \http://en.wikipedia.org/wiki/File:HUP\_10Mmil\_1946\_obverse.jpg,

– Kto do tego doprowadził, że ceny tak mocno poszybowały w górę?

– Rządzący, najeźdźcy, a nawet zwykli mieszkańcy doprowadzili do tego stanu. Ciężko jednoznacznie znaleźć winnych. Dwie główne przyczyny inflacji to: kryzys gospodarczy wywołany np. wojnami, złą sytuacją gospodarczą kraju lub kryzysem na rynku surowców i zwykła utrata zaufania do pieniądza. Jeśli obywatele przestają wierzyć w walutę swojego kraju, to dochodzi do takich sytuacji, jak ta opisana powyżej.

– A co dzieje się potem, jak można z tym walczyć?

– Jeśli wzrost cen przekracza 1000% w skali miesiąca, czyli gdy cena jakiegoś produktu w ciągu miesiąca wzrasta dziesięciokrotnie, to praktycznie przestaje istnieć pieniądz. Ludzie uciekają do wymiany barterowej, złota lub do innej waluty np. do dolara. Tak wysoką inflację ekonomiści nazywają hiperinflacją. Wtedy nie da się już walczyć. W pewnym momencie trzeba powiedzieć sobie dość i wszystko zaczynać od początku, nie popełniając poprzednich błędów. Ludzie wtedy tracą oszczędności swojego życia, konta są puste. Zyskują natomiast osoby, które wzięły kredyty i kupiły mieszkania, ponieważ kredyty są im w większości umarzane[4]. Każdy kij ma dwa końce i zawsze część społeczeństwa zarabia, a część traci. Swoją walutę zmienili Węgrzy, którzy wprowadzili forinta, Niemcy, którzy wprowadzili markę, przykłady można mnożyć. Jeszcze nie chcę ci podawać formalnej definicji inflacji, chociaż mam nadzieję, że czujesz już, czym ona jest. Chciałbym,
abyś najpierw przeanalizował tę Tabelę, w której umieściłem 11 najbardziej dochodowych filmów wszech czasów i trochę mi o niej opowiedział, zwracając szczególną uwagę na dwa ostatnie wiersze[5].

Lista 11 najbardziej dochodowych filmów wszech czasów (z uwzględnieniem i bez uwzględnienia inflacji

Lista 11 najbardziej dochodowych filmów wszech czasów (z uwzględnieniem i bez uwzględnienia inflacji.

– No dobrze, pierwszą rzeczą, która rzuciła mi się w oczy to to, co to za film „Przeminęło z wiatrem” i dlaczego jest na pierwszym miejscu. Przecież wszystkie gazety trąbiły na lewo i prawo, że najbardziej dochodowym filmem wszech czasów był „Avatar”. Kolejna rzecz, która rzuca się w oczy, to ogromna różnica między dochodem bez inflacji i dochodem z uwzględnieniem inflacji. Nie wiem, dlaczego tak jest. Czekam na odpowiedź.

– „Przeminęło z wiatrem” to bardzo długi, bo trwający aż 3 godziny i 45 minut wyciskacz łez na temat miłości Scarlett O’Hary i Rhetta Butlera. Aby zaoszczędzić ci czasu, od razu mogę ci powiedzieć, że film ci się nie spodoba. Analizując tabelę z przychodami z filmów, możesz się przekonać o sile inflacji. Zacznijmy może teraz od podania definicji. Inflacja to wzrost poziomu cen (Milewski, 2005, 414). Wyróżniamy cztery rodzaje inflacji. Pierwsza, pełzająca, to taka, w której ceny w stosunku rocznym wzrastają o maksymalnie 5%, druga, krocząca, to taka, w której ceny wzrastają między 5% a 10%, kolejna to taka, w której wzrost cen galopuje o liczby dwucyfrowe[6]. Ostatni rodzaj inflacji to ta, która występowała m.in. w Niemczech i na Węgrzech, czyli hiperinflacja (Owsiak, 2002, 194-195).

– Ale co to jest ten poziom cen i jaki ma wpływ na moje życie? – zapytał Syn.

– Inflacja ma bardzo duży wpływ na twoje życie. Dzięki temu, że nie wiesz, co to jest inflacja, nie musimy zwiększać twojego kieszonkowego – uśmiechnął się Ojciec.

– Czyli przez moją niewiedzę jestem okradany przez rodziców? – zapytał z niedowierzaniem Syn.

– Rodzice nie mają wpływu na inflację, to państwo[7], mój drogi Synu, cię okrada. Złośliwi twierdzą, że inflacja to jedyny podatek, który można wprowadzić bez głosowania w sejmie. Przytaczając inną definicją inflacji, jest to podatek od posiadania pieniądza. Popatrz. W Polsce inflacja jest pełzająca, czyli średni wzrost cen jest na poziomie nieprzekraczającym 5% w skali roku. Kluczowe w tym zdaniu jest słowo „średni”. Jeśli założymy, że cena jakiegoś towaru np. napoju wzrasta zgodnie inflacją, to w roku, w którym rozpoczęliśmy ci dawać kieszonkowe, mogłeś kupić 20 butelek tego napoju, którego cena niech dla uproszczenia wyniesie 5 zł. Po roku zostałeś okradziony o jedną butelkę tego napoju, ponieważ cena wzrosła o 25 groszy. W tym roku mogłeś już kupić tylko 16 butelek tego napoju, który nie kosztuje już 5 zł tylko 6 zł i 7 groszy (Tab. Ceny napoju). Ale taki wzrost cen działa tylko w teorii, a w praktyce wygląda to tak, że…

Cena napoju

Ceny napoju na przestrzeni lat.

– Ja powiem, bo chyba wiem, o co ci chodzi – wtrącił Syn. – Pamiętam, że 5 lat temu, koszulka mojego ulubionego zespołu piłkarskiego kosztowała 20 zł. Jak byłem dwa tygodnie temu w sklepie, to ta sama koszulka kosztowała już nie 20 zł, ale 30 zł. Dobrze?

– Tak, dokładnie to miałem na myśli. Cena koszulki nie wzrastała co roku o wskaźnik inflacji, tylko wzrost cen nastąpił skokowo. Tak jest wygodniej i dla ciebie, i dla sprzedawcy, który nie musi tak często zmieniać cen. Dodatkowo ceny niektórych towarów rosną szybciej niż innych. Zauważ, że jakbyś liczyli wskaźnik inflacji, opierając się tylko na cenach koszulek, to mielibyśmy w Polsce inflację kroczącą[8], a nie pełzającą.

– Wydaje mi się, że już rozumiem o co chodzi. Powiedz mi jeszcze, dlaczego inflacja jest podatkiem od posiadania pieniędzy? – zapytał Syn.

Załóżmy hipotetycznie, że pierwsze swoje kieszonkowe zgubiłeś, gdzieś zawieruszyło ci się w domu. Po pięciu latach, w czasie remontu znalazłeś je schowane pod szafą. Przez to, że banknot 100 zł leżał przez pięć lat w Twoim pokoju, zamiast pięciu koszulek piłkarskich, możesz kupić już tylko trzy. Ta strata dwóch koszulek to właśnie podatek i kara za to, że pieniądze leżały w przysłowiowej skarpecie, a nie były inwestowane. Pieniądze, które leżą i czekają na użycie są jak lód, który został przeniesiony do ciepłego pomieszczenia. Lód zmniejsza swoją objętość i topi się, tak samo pieniądze tracą na wartości. Wróćmy do analizy tabeli. „Avatar” rzeczywiście zarobił najwięcej pieniędzy w historii kina, ale siła inflacji i procentu składanego jest ogromna. „Przeminęło z wiatrem” rzeczywiście zarobiło tylko 400 mln dolarów i gdyby nie uwzględniać poziomu inflacji, byłoby na 143 miejscu. Jednakże przez te 70 lat [9] inflacja pokazała swoją siłę. 1 dolar z roku 1939 jest tyle wart, ile obecnie 809,75 dolarów (Pistono, ), (, ),[10]. Popatrz na to ze swojej perspektywy. Gdybyśmy uwzględniali wskaźnik inflacji przy obliczaniu twojego kieszonkowego, to zamiast 100 zł po 70 latach otrzymywałbyś aż 80.975,00 zł. I co najlepsze, mógłbyś kupić za to mniej więcej te same produkty co wcześniej[11] .

– Skoro już dowiedziałem się, co to jest inflacja, to czy moglibyśmy w następnym roku uwzględnić ją przy zwiększaniu mojego kieszonkowego. Oczywiście poprzednie lata, gdy inflacja była pomijana, należałoby też zrekompensować. Myślę, że podwyżka kieszonkowego do 200 zł żadnej strony by nie skrzywdziła – zakomunikował radośnie Syn.

Podwyżka o 20 zł także żadnej strony nie skrzywdzi – z uśmiechem odpowiedział Ojciec.

– Jak na razie nie mam przewagi negocjacyjnej, więc niech i tak będzie. Mam jeszcze problem z jednoznacznym przyporządkowaniem inflacji do jednej z szufladek: dobro, zło.

Stabilność to marzenie wierzycieli, za to inflacja jest przyjaciółką dłużników, których zwykle bywa więcej (Sedillot, 2002, 301). Dzięki inflacji taniej można kupić domy, samochody. Nikt nigdy nie krzyczy pełną piersią: Niech żyje inflacja! Ale w rzeczywistości można z niej żyć, póki nie przekroczy pewnych granic (…) Niechaj zatem żyje umiarkowana inflacja! Okrutna i nieznośna jest jej galopująca odmiana, która burzy ład społeczny, niszczy gospodarkę a w pamięci ludzkiej zapisuje się na wiele pokoleń (Sedillot, 2002, 301). Dlatego sam musisz odpowiedzieć sobie na pytanie, które przed chwilą postawiłeś.

– A jak wyglądała inflacja w Polsce na przestrzeni ostatnich 50 lat? Mieliśmy kiedyś kontakt z galopującą inflacją, może ty w swoim życiu na własne oczy jej doświadczyłeś? – zapytał Syn.

– Polska trzy razy na przestrzeni ostatnich 100 lat musiała zmieniać walutę z powodu zbyt wysokiej inflacji. Raz udało się to zrobić bez szkody dla społeczeństwa, ale niestety, pozostałe dwa razy mocno nadszarpnęły nasze kieszenie. Pierwszy kontakt z ogromnym wzrostem cen i hiperinflacją społeczeństwo polskie miało kilka lat po I wojnie światowej i wojnie bolszewickiej. Marka Polska – tak nazywała się wtedy nasza waluta – przez niestabilność skarbu państwa i trudy wojny przegrała walkę z inflacją. Nikt Marki Polskiej nie ratował i w 1924 roku została zmieniona na Złoty Polski. Kurs wymiany to 800 000:1 – wyjaśnił Ojciec.

– Czyli za 800 tys. Marek Polskich płacono 1 zł. Rzeczywiście ludzie byli wtedy okradani ze swojego bogactwa.

– Dokładnie, ale to trzeba było zrobić. Wracając do naszego kuchennego porównania i gotowania posiłków, to nasza kuchnia była tak brudna, że trzeba było nie tylko gruntownie ją wyczyścić, ale także odmalować i zrobić dezynsekcję. Kolejny wielki remont miał miejsce w roku 1950. Gospodarka polska była w fatalnym stanie z powodu II wojny światowej. Rząd zdecydował się wtedy nie tylko na wprowadzenie nowej waluty, ale także na denominację. Wszystkie ceny i płace pracownicze przeliczano w proporcjach 100 zł starych na 3 nowych złotych, a gotówkę w stosunku 100 zł starych na 1 zł nowy (Su?kowska, 1996). Denominacja, uprzedzając twoje pytanie, polega na tym, że wszystkie ceny dzielimy przez pewną liczbę. Nawiązując do twoich zainteresowań, cena piłki do nogi w sklepie wynosiła 100 zł. Wprowadziliśmy denominację, w której każdą cenę zmniejszamy dwukrotnie i cena piłki wynosi 50 zł.

– Fajna ta denominacja, czyli dzięki temu mechanizmowi można kupić dwa razy więcej towaru.

– Niestety, obniżane są też pensje, dlatego na samej denominacji nikt nie traci, ani nie zyskuje. Po prostu jest wprowadzana dla wygody. W roku 1995 po fali hiperinflacji, która nawiedziła Polskę z powodu zmiany ustroju, profesor Leszek Balcerowicz wprowadził swoją reformę, w której obciął cztery ostatnie zera z każdej ceny.

– Szkoda, że pensje też są obniżane. Ale dlaczego cztery ostatnie zera zostały obcięte? – zapytał Syn.

– W czasie hiperinflacji w Polsce ceny oraz płace poszybowały dość wysoko w górę. Wszyscy byli milionerami, średnia płaca w Polsce w roku 1995 wynosiła 6 mln zł. Niestety, cena chleba także była astronomiczna, bo kosztował on ponad 10 tys. zł. Nie było żadnej monety w obiegu, ponieważ nie przedstawiały one żadnej wartości. Można powiedzieć, że lenistwo i wygodnictwo znowu zatriumfowało, ponieważ pojawiły się monety, czyli niewykorzystane miejsce w portfelu zniknęło, ceny były krótsze, dlatego szybciej się je pisało i zajmowało to mniej czasu. Słowem, denominacja w roku 1995 miała bardzo dużo zalet i warto było ją przeprowadzić.

– Chyba także nadaję się na ekonomistę, jestem bardzo leniwą osobą – uśmiechnął się Syn. – Mam jeszcze jedno pytanie. Powiedz mi, jak się to stało, że dolar jest obecnie najpopularniejszą walutą na świecie? – zapytał z zainteresowaniem Syn.

– Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Zarówno dolar, jak i gospodarka amerykańska mieli ogromne szczęście, ponieważ od wojny secesyjnej[12] na terytorium USA nie było wojny. W XX wieku dwie wojny światowe były także wygrane przez Stany Zjednoczone, które bardzo wzbogaciły się na nich i umocniły swoją walutę dzięki wymianie handlowej głownie z Europą. Kryzysy jak ten w latach: 20′[13]. 70′[14]. czy 80′[15]. zachwiały tylko potęgą tej waluty, ale nigdy nie przyczyniły się do detronizacji dolara. Moim skromnym zdaniem jednak, głównym powodem, dla którego waluta amerykańska jest tak popularna jest to, że ludzie jej ufają. Zaufanie to największa wartość waluty. Pochwalę się
pewną ciekawostką, wiesz może, skąd się wziął symbol „$” i nazwa dolar?

– Nie mam pojęcia, skąd się wziął ten symbol, ale chętnie się dowiem, tylko, proszę bez przynudzania – zaznaczył Syn.

  1. Władza nigdy nie twierdziła, że dodruk kart zwiększa tylko wirtualnie majątek []
  2. Karty później przerodziły się w banknoty []
  3. Problem ten pojawił już się wcześniej w historii, ale dopiero teraz tak przybrał na sile []
  4. Kredytobiorcy nie są jedynymi beneficjentami zmiany waluty []
  5. Przychód filmu z uwzględnieniem inflacji i przychód filmu bez inflacji []
  6. Inflacja galopująca. []
  7. Państwo oraz instytucje odpowiedzialne za druk pieniądza. []
  8. Ceny wzrastałby między 5\% a 10\% w skali roku []
  9. Przeminęło z wiatrem zostało nakręcone w roku 1939. []
  10. Dane są aktualne na rok 2011. []
  11. Tutaj zostało użyte bardzo duże uproszczenie, ponieważ nie został uwzględniony wzrost technologiczny oraz złotówka została utożsamiona z dolarem. []
  12. Wojna secesyjna była w latach 1861-1865. pomiędzy stanami wchodzącymi w skład Stanów Zjednoczonych (tzw. Unią lub „Północą”) i Skonfederowanymi Stanami Ameryki (tzw. Konfederacją lub „Południem”), które wystąpiły z Unii. []
  13. Wielki Kryzys z roku 1929. []
  14. Kryzys naftowy. []
  15. Krach na giełdzie w roku 1987 []